Zaboravljeno nasleđe 4. aprila

Studenti i studentkinje svake godine obeležavaju Dan studenata u znak sećanja na 4. april 1936. godine kada je Žarko Marinović, student prava, tragično izgubio život. Cilj ovog teksta je da podseti studentsku populaciju zašto se obeležava 4. april, šta se dogodilo tog kobnog dana i ko je bio Žarko Marinović.

Jedna od ličnosti koja je postala simbol studentske borbe u Jugoslaviji, svakako je Žarko Marinović. Rođjen je 1911. godine u malom mestu pokraj Cetinja. Nakon završene gimanzije imao je želju da studira prava ali usled nedostatka novčanih sredstava nije mogao nastaviti školovanje. Uz pomoć drugova iz gimnazije i Fonda za siromašne učenike uspeva da u Beogradu upiše Pravni fakultet. Nakon dolaska u Beograd na studije pristupa Revolucionarnom studentskom pokretu (RSP) koji je u to vreme delovao na Beogradskom univerzitetu.

Usled globalne ekonomske krize kojom je svet bio pogođen tridesetih godina, samim tim i tadašnja kraljevina Jugoslavija, dolazi do revolta mladih zbog jačanja nadolazećeg fašizma koji je razbuktan krizom.

Zavođenjem diktature 6. januara 1929. tadašnji kralj, Aleksandar I Karađorđević, državu je stavio pod apsolutističku vlast i zabranio rad svim političkim organizacijama i radničkim sindikatima. Tim aktom monarh je hteo dati do znanja revolucionarnim i radničkim organizacijama da nisu dobrodošle u državi koja se, kao i danas, prilagođavala željama industrijalaca i špekulanata.

Nakon toga, dolazi do masovnih pobuna omladine u Kraljevini, potom i hapšenja te iste omladine, koja se uglavnom okupljala oko tada ilegalne Komunističke Partije Jugoslavije (KPJ) i studentskog pokreta koji je delovao na svim univerzitetima u Jugoslaviji – sa zapaženim uticajem na Beogradskom Univerzitetu.

Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu borio se za poboljšanje materijalnog položaja studenata i očuvanje autonomije univerziteta. RSP je nastao tokom dvadesetih, ali je svoju najveću ekspanziju doživeo polovinom tridesetih godina prošlog veka. Ovaj pokret je delovao na skoro svim univerzitetima u Kraljevini, ali je svoje najjače uporište imao upravo na Beogradskom univerzitetu. U međuratnom periodu na Beogradskom univerzitetu je organizovano 123 studentska zbora sa preko 100.000 učesnika, 88 demonstracija i protesta sa preko 40.000 učesnika, 22 štrajka i rad je prekidan 13 puta u trajanju od 93 dana.

Žarko aktivno učestvuje u svim akcijama koje sprovodi RSP, i ubrzo pristupa KPJ, budući da je partija u tom periodu vršila snažan uticaj na celokupan pokret. Pošto je aktivnost RSP bila sve jača, vlast u Kraljevini planira organizovanje takozvane “Univerzitetske policije”. Ovom predlogu se usprotivila većina studenata/kinja, i ubrzo počinje organizovanje studentskih štrajkova na svim univerzitetima u zemlji. Štrajk je otpočeo 3. aprila i trajao je sve do 28. aprila 1936. godine. Tokom štrajka policija u više navrata pokušava da upadne u zgrade fakulteta kako bi sprečila štrajk koji je svakim danom imao sve jači odjek. Policiji se u nasrtajima pridružila i omladinska sekcija nacionalističke organizacije “ORJUNA” (Organizacija Jugoslovenskih nacionalista) koja je, potpomognuta od strane vlasti, nikla na svim univerzitetima u Kraljevini.

Tokom četvrtog aprila dolazi do velikih sukoba od kojih je najtragičniji svakako okršaj ispred Medicinskog fakulteta u kojem strada Žarko Marinović. Incident se dogodio kada je Slobodan Nedeljković član “ORJUNE” nožem nasrnuo na jednog od studenata. Žarko je tada pritrčao da odbrani druga te mu Nedeljković zadaje dva fatalna udarca nožem.

Vest o ovom događaju odjeknula je univerzitetom i nadahnula studente da istraju u svojoj borbi do 28. aprila kada štrajk biva uspešno okončan. Kao rezultat ovog štrajka povučen je predlog vlasti o uvođenju Studentske policije i smenjen je rektor Vladimir Ćorović. Žarko je sahranjen dan nakon pogibije na Novom groblju, a na sahrani se okupilo nekoliko hiljada studenata.

U periodu do početka Drugog svetskog rata, studenti Beogradskog univerziteta su svake godine, uprkos zabrani, obeležavali 4. april. Suđenje za Žarkovo ubistvo održano je juna iste godine, a okončano je presudom kojom se Nedeljković osuđuje na svega 5 godina zatvora. Na Dan borca, 4. jula 1954. godine Žarku je svečano otkrivena spomen-ploča. Istog dana doneta je odluka da se 4. april obeležava kao Dan studenata Beogradskog univerziteta. Iako je prošlo više od 8 decenija, studenti Beogradskog i ostalih univerziteta i dalje obeležavaju 4. april, dok samo sećanje na Žarka nestaje zajedno sa rezultatima tadašnjih borbi.

Danas brojne studentske organizacije koriste ovaj datum za samopromociju. Studentski parlamenti vide 4. april kao priliku za organizuju žurke putem kojih ostvaruju profit. Tome u prilog govori i činjenica da su prošle godine studentski parlamenti univerziteta prodavali karte za koncert pevačice Svetlane Ražnatović, a pored toga, na kampusu u blizini fakulteta su bili prisutni brojni štandovi različitih turističkih agencija. Umesto da studentske organizacije rade za dobrobit studenata one gledaju kako da preko leđa svojih kolega izvuku korist i skrenu pažnju sa suštinskih pitanja za koja ne nude drugo rešenje do zaborava i odlaganja. U tom duhu, one aktivno rade na tome da nasleđe Žarka Marinovića i značaj studentskog otpora autoritarnom poretku koji je povezan sa njegovim imenom zameni proslavama u vreme kada 3000 studenata/kinja svake godine napusti novosadski univerzitet zato što ne mogu da pokriju narasle troškove studiranja. To se potvrdilo i ovog aprila kada je SPNS krenuo u aprilske proteste dok su „studentski savezi“ pozivali na još jednu žurku – potpisujući time svoju kapitulaciju.

Takvi postupci govore u prilog da studentskim organizacijama nije cilj nastavljanje borbe studenta Žarka Marinovića koji je svoj život dao boreći se za ideju dostupnog obrazovanja i za bolje uslove života svih potlačenih. Sve se radi na tome da se antifašistički i revolucionarni značaj Dana studenata baci u zaborav.

Svedoci smo da je trenutno stanje u našem društvu u nekim segmentima slično kao i pre osam decenija. Hiljade ljudi je nezaposleno, svakoga dana radnici bivaju otpušteni s posla dok studenti ponovo vode borbu za bolje uslove studiranja. Lik i delo Žarka Marinovića i njegovih drugova treba da nam predstavlja uzdanicu u našim borbama i dokaz da je borba za bolji i pravedniji svet ostvariva. U borbama koje su pred nama, revolucionarna studentska organizacija ističe se kao potreba današnjice.

               piše: Marko Kovačević

Leave a Reply

Upišite rezultat pitalice: